2 Samuël 24: 14
Als koning David ondanks Gods verbod een volkstelling heeft gehouden, mag hij kiezen of hij gestraft zal worden door God of door de mensen. Hij zegt dan: ‘Laat mij niet in de hand van mensen vallen.’ Aan die uitspraak denk ik vaak als ik mensen spreek die ooit een zaak hebben gehad – een bakkerij, een kruidenierszaak, een winkel met kantoorbenodigdheden. Bijna altijd gaat hun verhaal over klanten die overlopen naar supermarkt en warenhuis en de kleine ondernemer aan zijn lot overlaten.
Er zijn succesverhalen. Sommige ondernemers wisten op tijd hun zaak uit te breiden of van de hand te doen. Meestal echter hoor ik over enkelingen, echtparen, soms hele gezinnen die jarenlang vochten om de gunst van een publiek dat hen uiteindelijk in de steek liet. Per saldo was de dorpswinkel altijd duurder dan de supermarkt, zijn assortiment kleiner, zijn waar minder vers en altijd stond achter de toonbank iemand die iets van zijn klant verwachtte. De caissière van de Lidl kan het niet schelen of je iets koopt, zij krijgt toch wel betaald. Maar de zwijgende verwachting van een kleine winkelier achter zijn kassa bezorgt zelfs de meest luchthartige klant een onbehaaglijk gevoel.
Is al eens afdoende beschreven wat er omgaat in de eigenaar van een verlieslatende winkel of van eentje die nét rendeert? Ik heb een ouder kruideniersechtpaar gekend dat het leven alleen nog boekhoudkundig kon bekijken. Voor hun jaarlijkse gift aan de kerk rekenden ze op tweemaal, nu vooruit eenmaal een verjaarsbezoek van de predikant. Dagelijks boekten ze verliezen. Nooit kregen ze waar ze naar hun idee recht op hadden. Een andere voormalige winkelier vertelde me over zijn Sparfiliaal op een dorp in de Biblebelt. Steeds meer van de vrome dorpsgenoten haalden hun boodschappen bij de Albert Heijn in de stad, waardoor zijn winkel langzaam werd vermoord. De eigenaar, inmiddels zeventig plus, is nu één brok achterdocht en zelfverachting. Je zou hem 24/7 in een bad met waardering moeten leggen, maar wie heeft zo’n bad?
Geen wonder dat mijn voorouders zodra ze konden van de middenstand zijn overgestapt naar een baan bij de overheid of het onderwijs. Hún ouders dreven een kolenhandel, een drogisterij, een zaadhandel en moesten hun hele leven knipmessen voor lui die hen voor een paar dubbeltjes zouden verraden. Als beroepsmilitair, onderwijzer of jurist had je daar geen last van. Ik ben benieuwd wat zij zouden zeggen als ze wisten dat in onze tijd ook scholen, overheidsdiensten, de zorg, de kerk en de politiek winkels zijn geworden waarin de luimen van de klant het laatste woord hebben. Zijn we sinds de feodale tijd dan maar één stapje opgeschoven: overgegaan uit de hand van één mens, de baas, in de hand van mensen, meervoud; van horigen gepromoveerd tot middenstanders?
Wat zou het in dit verband betekenen dat David in de hand van de HEER wil vallen in plaats van in mensenhanden? Dat is een vraag om langer bij stil te staan. In 2 Samuël 24 is de hand van de HEER het tegengestelde van de menselijke willekeur. David verkiest klappen van een God van trouw en recht boven de vijandschap van mensen die geen wezenlijk belang in hem stellen. Hij is liever partner in een vechtrelatie dan een middenstander die elk moment zijn goodwill kan verliezen. Maar hoe leef je als zo’n partner terwijl je in de gewone wereld niet meer bent dan een kleine zelfstandige? Dat weet David. Het is het geheim van het geloof.
Ds. Udo Doedens